Aantekeningen met betrekking tot de oorlogshandelingen te Doesburg
van J.M. Berger 1945, woonachtig Burgemeester Nahuyssingel 14

                                                        berger 020         berger doesburg nahuyssingel14 1

Context

In maart 1945 trokken geallieerde troepen op vijf plaatsen in Duitsland de Rijn over. Pas daarna vielen ze Oost- en Noord-Nederland binnen. De geallieerde overmacht was groot, maar in Doesburg hielden fanatieke Duitsers het lang vol. Vlak voor hun aftocht bliezen ze enkele belangrijke monumenten op, zoals de Martinitoren.

Nederland bevrijden
Het 1e Canadese  leger van generaal Crerar had de opdracht om het nog bezette Nederland te bevrijden. Dat ging tamelijk voorspoedig. Op 5 april was het dorp Angerlo, even ten zuiden van Doesburg, bevrijd. In sommige plaatsen  vertrokken de Duitsers in alle stilte, in andere plaatsen werd hevig verzet geboden. De Duitse troepen bij Doesburg hielden zich schuil in bebouwd gebied. Zoals zo vaak was de burgerbevolking hiervan de dupe.

1945 Doesburg Duitse stellingen

Doesburg
Doesburg had de pech dat een aantal fanatieke Duitsers zich hier had verschanst. Op bevel van hogerhand moesten ze de IJsselbrug tot het uiterste verdedigen. In de nacht van 3 op 4 april opende het Canadese leger het vuur. Men telde die nacht in Doesburg 20 granaten per minuut. Maar de Duitsers wisten van geen wijken. Het geallieerde artillerievuur ging daarom nog dagenlang door. Duizenden Doesburgers leefden twee weken lang angstig in hun kelders.


Duitse wraak
Uiteindelijk vertrokken de Duitsers op 15 april. Vlak voor hun aftocht besloot men  enkele monumenten op te blazen. De Duitse genie had daarvoor een speciaal ‘Sprengkommando’ in het leven geroepen. De Doesburgers moesten die dag lijdzaam toezien hoe de trotse toren van de Martinikerk werd verwoest. In zijn val werd ook nog de plaatselijke synagoge verpletterd. Ook de watertoren, de walmolen en de brug over de IJssel werden opgeblazen.

 

Verslag

1 april zondag 1e paasdag.
Vijandelijkheden geopend. Bezetting der Stellingen door de Duitsers.
Betonbrug in weg naar Angerlo en andere objecten opgeblazen door de Duitsers.

3 april dinsdag.
's avonds 7 uur huis verlaten. Naar de familie Scheffer gegaan vluchtkar volgeladen mee. Enkele koffers vol vooruit weggebracht. In de nacht van Dinsdag op Woensdag is ons huis door granaat getroffen door de W.C. en gang van boven de stoelpot. Groot gat in buitenmuur. Veel puin en veel ruiten stuk. Deuren stuk. Dien dag lag hevig granaatvuur op de stad. De Duitse brug over de rivier werd er door vernield. Wij zijn dien nacht onbewust van het gevaar niet in den kelder in den huize Scheffer gegaan doch sliepen op matrassen op de grond in de achterkamer, alwaar betrekkelijk niet veel gehoord werd van het vuur.

4 april Woensdag , 5 april Donderdag.
In den Kelder overnacht.

6 april Vrijdag.
Vrijdagavond circa 18.30 brak brand op de Burg. Nahuyssingel uit in het huis van Riewald. Aangezien de wind naar ons blok stond werden wij gewaarschuwd de boel uit huis te halen, maar de mannen mochten niet op straat komen. Dit laatste was een verbod op Woensdag te voren afgekondigd. De mannen moesten zich streng daaraan houden anders werden zij afgevoerd in de richting Dieren ook was er telkens sprake van evacuatie de gehele bevolking. Bep en Renske Scheffer hebben met behulp van de buren op de singel een deel der inboedel uit het huis gehaald en geborgen bij Bolsenbraak en Elshout. Om 7 uur moesten zij eindigen. Gelukkig was de wind gedraaid , zodat voor ons blok huizen het gevaar geweken was. Het blok huizen ( 4 woningen ) waarin de brand was ontstaan brandde echter geheel af; waarschijnlijk ontstond de brand door phosporgranaat. De Burg. Nahuyssingel was door de Duitsers afgezet en was “Commandostelle”.
In het huis van Vos zat de Kampfcommandant. Op nummer 18 was het Sprengcommando gehuisvest. Op nummer 20 was een uitkijkpost op zolder geplaatst. Nummer 4 was geblinddoekt en waren in het gebouw mitrailleurs geplaatst. De bewoners van dit huis moesten Dinsdagavond om 10 uur nog hals over kop het huis uit. Het meerendeel der huizen op de Singel was door de eigenlijke bewoners reeds verlaten. Dien Vrijdagavond werd door ons het granaatschot door den Zuidgevel geconstateerd. In de nacht van Vrijdag op Zaterdag 6/7 april werden de stellingen der Duitser hevig beschoten. In de ochtendschemering hevig mitrailleur en geweervuur.

 

bekendmaking

 

8,9,10, 11 april
Gaan kalm voorbij. In de nacht 11/12 april bezetting afgetrokken en vervangen door Russen met nieuwe Kampfcommandant. Beginnen met stellingen materieel te ontruimen.

12 april Donderdag.
Het blijkt wel dat Doesburg niet aangevallen zal worden. Men wil blijkbaar Doesburg sparen en wachten de geallieerden blijkbaar dat Dieren gevallen zal zijn.

13 april Vrijdag.
De geallieerden trekken bij Lathum over de IJssel . Velp wordt genomen. Zutphen en Deventer gevallen.

14 april Zaterdag.
Namiddag half vier – vijf uur plotseling granaatvuur op de stad. In de richting Arnhem wordt hevig geschoten. Vele huizen en ook de Toren op de Markt vertonen treffen. Veel glas en puin.

15 april Zondag
's Middags 12 uur Grote Toren door de Duitsers opgeblazen; daarna de Watertoren en de Molen.
Dit alles wijst op de aanstaande aftocht der Duitsers.
Voor middag 8 uur werd reeds door de Politie gewaarschuwd: Geen R.C. Kerkdienst; geen vrouwen op straat voor boodschappen e.d. ; gravers teruggezonden. De Duitsers verwachten blijkbaar een aanval of treffen voorbereidingen voor hun laatste vernielingen in verband met eventuele aftocht.

16 april Maandag.
Des 's morgens circa 8 uur trekken patrouilles van de “Tommies”de stad binnen. De Duitsers waren gedurende de nacht afgetrokken. Blijkbaar in verband met het feit dat het 1e Canadese leger Arnhem genomen en Velp en naar Dieren oprukt verder Apeldoorn. Men beweerd later dat de bezetting van Doesburg door geallieerde onderduiker in Dieren b/d Koningsmuur opgevangen is geworden.

Bevrijding van Doesburg

Maandagnacht.
Ik slaap met mijn buurman in ons huis en houd alzoo de wacht. Dien nacht niet veel geslapen.
Op de Veluwe hevig geschutvuur. Alle dagen bij Scheffer doorgebracht heerlijk zomerweer. Bep en Rens Scheffer gingen af en toe naar ons huis teneinde nog een en ander er uit te halen en op te bergen bij Scheffer ( met het oog op diefstal). Dikwijls barstte granaat- of mitrailleurvuur weer los moesten zij arbeid opgeven. Een keer ging moeder ook mee. Nog geschuild in Kolenkelder bij Bolsenbraak.

17 april Dinsdag.
Wij trekken in ons huis. Grondige schoonmaak, Veel puin. Veel ruiten stuk o.a. grote ruit tuindeur en zijruit in erker. Alle ruiten in Z-gevel enz.

 

 origineel handschrift :

bladzijde 1

JM Berger verslag bevrijding Doesburg 1

 

bladzijde 2

JM Berger verslag bevrijding Doesburg 2